در روزگاری که از اتوبوس، تاکسی و دیگر وسایل حمل و نقل عمومی خبری نبود، رفتن از یک محله شهر به محله دیگر چالشی بزرگ به شمار میرفت. در دوره ناصرالدینشاه قاجار اما با راهاندازی نخستین خطوط کالسکه و درشکه، اولین قدمها برای شکلگیری حمل و نقل عمومی در پایتخت برداشته شد.
به گزارش بررسی نیوز ،وقتی کالسکهها و درشکهها وارد معابر تهران شدند و مسافران را میان محلههای پنجگانه شهر جابهجا کردند، نخستین گامها برای شکلگیری حملونقل عمومی پایتخت برداشته شد. به عبارت دیگر، درشکهها و کالسکهها اولین وسایل حملونقل عمومی تهران بودند. پس از آن پای ماشین دودی به عنوان دومین وسیله حملونقل به پایتخت باز شد و کمی بعد نیز نوبت به تراموای اسبی یا واگن اسبی رسید که چهار خط در تهران داشت و مسافران را میان محلهها جابهجا میکرد.
«اردشیر آل عوض» پژوهشگر فرهنگ عامه درباره ورود نخستین کالسکهها به پایتخت میگوید: «تا پیش از دوران قاجار و به ویژه دوران حکومت ناصرالدینشاه دولتهای پیشین در محدوههای شهری برای خود هیچ تکلیفی در حوزه حملونقل و جابهجایی مسافران قائل نبودند. تا اینکه ناصرالدین شاه پس از مسافرت به فرنگ تحت تأثیر وضعیت حملونقل عمومی کشورهای غربی قرار گرفت و تفاوت آشکار وضعیت پایتخت ایران با پایتخت کشورهای دیگر او را بر آن داشت که قدمی برای حملونقل عمومی در تهران بردارد. او در نخستین گام کالسکهها را به عنوان اولین وسیله حملونقل عمومی به تهران وارد کرد. استفاده از کالسکه در حملونقل عمومی اما به ایجاد زیرساختهایی در مسیرهای تردد تهران نیاز داشت.
علاوه بر این، یکی از بزرگترین موانع بر سر راه توسعه حملونقل عمومی در تهران دوره ناصری، ممانعت و مقاومت رجل سیاسی و افراد دارای بنیه مالی قوی با توسعه شهر در این حوزه بود. به عنوان مثال وقتی ناصرالدین شاه در جلسهای با حضور مهندس باشی اولین شهردار تهران، مسئله حل معضل بنبست بودن گذر امامزاده یحیی در محله عودلاجان را مطرح کرد، با مخالفت رجل سیاسی و اقتصادی حاضر در جلسه روبهرو شد. چرا که اجرای این طرح نیاز به عقبنشینی ابنیه دو سوی گذر داشت و رجل حاضر در جلسه مخالف اجرای طرح عقبنشینی بودند.»
ناصرالدینشاه که همچنان سودای توسعه حملونقل عمومی را در سر داشت با همراهی مهندس باشی تصمیم گرفت اطراف ارگ سلطنتی را برای توسعه حملونقل عمومی پایتخت سنگفرش کند. آل عوض ادامه میدهد: «ناصرالدین شاه در حکمی از مهندس باشی خواست ساماندهی وضعیت حملونقل و ایجاد نظم و انضباط اجتماعی را در دستور کار خود قرار دهد. مهندس باشی هم به پشتوانه اندوختههای علمی و تجربه زندگی در فرنگ تصمیم گرفت برای ساماندهی اوضاع حملونقل در پایتخت ابتدا سراغ بازار تهران برود. اما این مورد هم با موانع بسیاری روبهرو شد. از جمله اینکه بازاریها در مقابل توسعه حملونقل دست به شورش زدند. ناصرالدین شاه هم که از گسترش ناآرامی در پایتخت بیم داشت مهندس باشی را از پست بلدیه عزل کرد.»
با وجود این، پس از ورود نخستین کالسکهها به پایتخت به عنوان اولین وسیله حملونقل عمومی، بخشنامهها و قوانین جالبی هم برای تردد کالسکهها وضع شد؛ از جمله اینکه درشکهها، گاریها و کالسکهها برای ورود به برخی نقاط شهر نیاز به مجوز داشتند؛ مجوزی شبیه به طرح ترافیک امروزی که محدودیتهایی برای تردد وسایل حملونقل ایجاد میکند.